Kült Film Ne Anlama Gelir? Sinema Dünyasının Garip Ama Efsane Çocukları
İzmir’de bir akşamüstü Kordon’da oturup arkadaşlarla kahve içerken konu bir şekilde yine filmlere geldi. Aslında plan basitti: “Bugün kimse ciddi bir konu açmasın, biraz gülelim.” Fakat bizim arkadaş grubunda bu tür kararlar genelde beş dakika içinde bozulur. Çünkü biri mutlaka “Sence sinema tarihinin en iyi filmi hangisi?” diye ortaya bir bomba bırakır.
Sonra herkes düşünür.
Biri sanat filmi der.
Biri aksiyon filmi diye bağırır.
Ben ise her zamanki gibi kahvemi karıştırıp içimden şunu geçiririm:
“Şimdi aklıma 15 film geldi, üçünü söyleyeceğim, diğer 12’sini söylemediğim için gece yatağa girince pişman olacağım.”
İşte sinema böyle garip bir şey. Bazı filmler vardır; izlersin, biter, unutursun. Bazıları vardır; yıllar geçer, sahneleri aklında kalır, replikleri arkadaş sohbetlerinde dolaşır, hatta bazen hayatının bir parçası olur.
Tam burada karşımıza şu soru çıkar:
Kült film ne anlama gelir?
Bugün sizlerle “Kült film ne anlama gelir” konusunda işinize yarayabilecek bilgileri paylaşacağız.
Kült film; büyük gişe başarılarından, klasik ödüllerden veya herkes tarafından sevilen popüler yapımlardan farklı olarak, kendine özel ve sadık bir hayran kitlesi oluşturmuş filmlere verilen isimdir.
Yani bir filmin kült olması için mutlaka milyonlarca kişi tarafından izlenmesi gerekmez. Hatta bazen tam tersi olur. İlk çıktığında kimsenin önemsemediği, eleştirmenlerin burun kıvırdığı veya küçük bir izleyici kitlesine ulaşan filmler yıllar içinde büyüyerek kült statüsüne ulaşabilir.
Kült film biraz mahallede herkesin tanıdığı ama resmi olarak “ünlü” olmayan o ilginç insan gibidir.
Mesela apartmanda bir amca düşünün. Herkes onu bilir. Her sabah aynı saatte balkona çıkar, aynı kupayla çay içer, herkesin hayatıyla ilgili ilginç yorumlar yapar. Belki televizyonda hiç çıkmamıştır ama mahallede onun yeri ayrıdır.
Kült filmler de sinema dünyasının böyle karakterleridir.
Kült olmak sadece popüler olmak değildir
Burada küçük bir karışıklık yaşanıyor. İnsanlar bazen “çok izlenen film” ile “kült film” kavramlarını birbirine karıştırıyor.
Ama aralarında büyük bir fark var.
Popüler film, geniş kitlelere ulaşır. Herkes konuşur, herkes izler, herkes hakkında fikir sahibidir.
Kült film ise daha farklı çalışır. Bazen izleyen kişi filmi sadece izlemekle kalmaz, onunla özel bir bağ kurar.
Bir arkadaşımın yıllardır aynı filmi neden her kış tekrar izlediğini düşünün. Film belki kusursuz değildir. Oyunculuklar biraz abartılıdır. Bazı sahnelerde “Bunu gerçekten böyle mi çekmişler?” diye düşündürür.
Ama yine de izlenir.
Çünkü mesele sadece film değildir.
Hatıradır.
Duygudur.
Bir dönemdir.
Bazen insan sevdiği kült filmi izlerken aslında filmi değil, geçmişteki kendisini izler.
Kült filmlerin ortak özellikleri nelerdir?
Kült filmleri tek bir kutuya koymak zordur. Çünkü bu filmlerin en büyük özelliği biraz kurallara karşı çıkmalarıdır.
Zaten çoğu kült film, “Normal olacağım” diye yola çıkmaz.
Biraz gariptir.
Biraz cesurdur.
Biraz da “Bunu kim düşündü acaba?” dedirtir.
Alışılmışın dışında hikâyeler
Kült filmler genellikle klasik anlatım yollarını takip etmez. Kahraman her zaman kahraman gibi davranmaz. Kötü karakter bazen haklı çıkar. Hikâye bazen beklediğimiz yere gitmez.
İzlerken içimizden şu geçebilir:
“Ben şimdi ne izledim?”
Ama birkaç saat sonra düşünmeye başlarız.
İşte o noktada film kafamızın içine taşınmıştır.
Bazı filmler biter ve kapanır.
Bazıları ise biter ama zihnimizde yaşamaya devam eder.
Kült filmler genellikle ikinci gruptadır.
Kendine ait bir dünyası olması
Bazı filmler vardır, daha ilk dakikadan kendi atmosferini kurar.
Müzikleriyle, renkleriyle, karakterleriyle, kullanılan diliyle farklı bir dünya yaratır.
İzleyici o dünyaya girer ve film bittikten sonra bile bir süre oradan çıkamaz.
Ben bazen böyle filmler izledikten sonra günlük hayata dönmekte zorlanıyorum.
Mesela markete gidiyorum.
Kasiyer:
“Poşet ister misiniz?”
Ben:
“Hayır.”
Ama içimden geçen:
“Hayatın yüklerini taşımak için zaten yeterince poşet taşıyorum.”
Evet, bazen fazla düşünüyorum. Bir market poşetinden bile hayat felsefesi çıkarmaya çalışıyorum. Ama kült filmlerin etkisi biraz böyle bir şey.
İnsanı düşündürür.
Bazen gereğinden fazla düşündürür.
Kült film ile normal film arasındaki fark nedir?
Normal bir film izlenir, beğenilir ve arşive kaldırılır.
Kült film ise izlendikten sonra konuşulmaya devam eder.
Arkadaş ortamında bir repliği kullanılır.
Sosyal medyada paylaşılır.
Yıllar sonra tekrar keşfedilir.
Hatta bazen filmi izlemeyen insanlar bile onun etkisini bilir.
Bu biraz eski bir şarkının durumu gibidir.
Yeni çıkan bir şarkı birkaç ay herkesin dilindedir.
Ama bazı şarkılar vardır, yıllar sonra bir yerde çalar ve herkes eşlik eder.
Çünkü o şarkı sadece müzik değildir.
Bir anıdır.
Kült filmler de sinemanın böyle şarkılarıdır.
Kült film olmak için kötü olmak gerekir mi?
Bu konuda çok yanlış bir düşünce vardır.
Bazıları kült filmi “garip ve kötü film” olarak görür.
Oysa durum böyle değildir.
Evet, bazı kült filmler çekildiği dönemde başarısız bulunmuş olabilir. Bazıları düşük bütçelidir. Bazılarının efektleri günümüz standartlarına göre komik görünebilir.
Ama kült olmak kaliteyle ilgili tek başına bir ölçü değildir.
Asıl mesele etkidir.
Bir film insanların zihninde iz bırakıyorsa, konuşuluyorsa, yeni nesiller tarafından keşfediliyorsa artık başka bir yere ulaşmıştır.
Bazen teknik olarak kusurlu bir film, duygusal olarak mükemmel bir deneyim yaratabilir.
Zaten insan hayatı da biraz böyle değil mi?
Hepimizin kusurları var.
Sabah alarmı üç kere erteleyip işe geç kalan insanlar var.
Dolapta giymediği halde “Bir gün lazım olur” diye 12 tane tişört saklayan insanlar var.
Ben mesela telefonumda gereksiz ekran görüntüleri biriktiren insanlardanım.
Neden sakladığımı bilmiyorum.
Belki bir gün lazım olur diye düşünüyorum.
Olmuyor.
Ama silmeye de kıyamıyorum.
Kült filmler de biraz böyle. Mantık bazen ikinci plandadır, bağ kurma hissi öne çıkar.
İnsanlar neden kült filmlere bağlanır?
Çünkü insanlar kendilerinden bir parça buldukları şeyleri kolay kolay bırakmaz.
Bir karakterin yalnızlığı bize tanıdık gelebilir.
Bir sahnedeki isyan bizi anlatabilir.
Bir cümle yıllardır söyleyemediğimiz şeyi söyleyebilir.
Bazen filmdeki karakter bize şunu hissettirir:
“Sen de böyle hissediyorsun, değil mi?”
Ve insan böyle anlarda ekrana bakıp sessizce cevap verir:
“Evet, biraz.”
Kült filmlerin gücü burada saklıdır.
Onlar sadece hikâye anlatmaz.
Bir duygu bırakır.
Kült filmler neden yıllar sonra daha değerli hale gelir?
Bazı filmler zamanla yaşlanmaz, aksine büyür.
Çünkü yeni nesiller onları yeniden keşfeder.
Bir dönem anlaşılmayan bir film, yıllar sonra bambaşka gözlerle izlenebilir.
Dün garip bulunan şey bugün yaratıcı kabul edilebilir.
Dün başarısız görülen fikir bugün ilham kaynağı olabilir.
Sinema dünyasında zaman bazen ilginç bir hakemdir.
Bazı filmleri unutturur.
Bazı filmleri ise efsaneleştirir.
Kült film izlemek biraz kişisel bir yolculuktur
“Kült film ne anlama gelir?” sorusunun tek bir cevabı yoktur. Çünkü kült kavramı biraz kişiseldir.
Bir insan için hayatını değiştiren film, başka biri için sıradan olabilir.
Bir kişinin defalarca izlediği sahne, başka birinin “Bu kadar da abartmayın” dediği bir an olabilir.
Ve bu güzel bir şeydir.
Çünkü sinemanın büyüsü biraz da buradan gelir.
Herkes aynı filmi izler ama herkes başka bir şey hisseder.
Kült filmler tam olarak bu nedenle özel kalır.
Onlar sadece perde üzerinde hareket eden görüntüler değildir.
Bazen bir dönemin sesi olur.
Bazen bir neslin hatırası olur.
Bazen de gece saat üçte yatağa uzanmışken insanın aklına gelen ve “Acaba gerçekten ne anlatıyordu?” diye düşündüren o tuhaf sinema deneyimi olur.
Sonuçta hayat da biraz kült film gibidir.
Bazı sahneleri anlamsız gelir.
Bazıları komiktir.
Bazıları ağırdır.
Ama hepsinin sonunda insan kendi hikâyesini izler.
Belki de bu yüzden bazı filmler hiçbir zaman eskimez. Çünkü onlar aslında bizi anlatır.